Bng đin điển mn ngon miền sng nước Hậu Giang

Trần Văn Chi

o0o

 

Truyện-ĂnUống
Cy đin điển l loại cy c thn xốp, nhẹ, thường dng để lm đế giy, nt chai, mọc hoang ở ven vng sng miệt Hậu Giang, nước ngọt.

C nhiều người chưa hề nghe v thấy cy đin điển ngay cả người gốc miền Lục Tỉnh...

Ở Hậu Giang, mỗi năm vo độ thng 7, thng 8 m lịch, bắt đầu nước ln, m người ở đy gọi l ma nước nổi, lm cho cy đin điển ở đy trở nn xanh tươi, rợp bng cả bờ sng, bờ rạch... tạo nn một khung cảnh sng nước đă đẹp thm hữu t́nh v thơ mộng.

Rồi gi lạnh nh nhẹ thổi về, nắng bắt đầu vng v cy đin điển bắt đầu trổ bng vng rực rỡ, oằn rủ xuống tận m nước bn bờ sng, điểm t cho trời đất phương Nam thm đẹp ln.

Trời vừa dứt ma mưa, nước dng cao hơn th́ cả rừng đin điển đă trĩu nặng bng v bắt đầu rơi rụng. Cả dề bng đin điển nổi lềnh bềnh trn mặt nước, tấp vo bờ sng, bềnh bồng theo cơn sng, i thật đẹp!

Rồi c người nghĩ ra cch chế biến thnh thức ăn m tới nay trở thnh "quốc hồn quốc ty".

Người miền Nam gọi hoa l bng, v c thi quen dng bng lm thức ăn, thể hiện ci triết ăn uống "thực tế - c ǵ ăn nấy", khng cu nệ, nguyn tắc.

Mẹ mong gả thiếp về vườn

Ăn bng b luộc, dưa hường nấu canh

(Ca dao miền Nam)

Bng b, bng bầu, bng mướp được dng nấu canh với tm rất ngon. C người dng để "um" với mỡ hay với hột vịt. Nhiều th́ luộc để chấm với mn kho, mn mặn, như rau luộc, ăn rất ngọt v rất bi.

Bng cải trắng, cải ngọt, cải xanh l mn ngon v cao cấp, dng để xo tm, xo thịt. Nay thời buổi văn minh người ta đă chuyn trồng cải lấy bng - gọi l ngồng cải. Bng cải bẹ xanh cho vị cai, thơm dng để chế mn bột cải, bờ tạt (mustard). Người ở vườn c̣n dng bng chuối - bắp chuối - để luộc nấu canh chua ngon độc đo.

C̣n bng vạn thọ cũng được dng như loại rau thơm, phụ gia cho cc mn gỏi tm, gỏi cua, cũng khng km phần hấp dẫn.

Ring bng so đũa th́ thi phải khỏi ch rồi. Bng so đũa cũng trổ vo ma nước nổi, nước ln, nhưng ở vng no cũng c, dễ trồng, mau lớn. Bng so đũa dng để luộc ăn với mắm tm ch G̣ Cng th́ mới biết! C̣n mn bng so đũa nấu canh chua th́ từ lu đă c mặt trong danh mục ẩm thực của ta rồi. Mấy ng, mấy b gi xưa thường ni bng so đũa ăn rất độc, dễ bị rt v khuyn người "yếu trong ḿnh" khng nn ăn (?)

Trở lại bng đin điển với cc mn ngon của n. Người Saigon, người ở vng Tiền Giang thường được thưởng thức mn bng đin điển lm dưa chua.

Dn miệt qu quen gọi cc mn lm chua l dưa chua, như dưa cải, dưa kiệu, dưa hnh, dưa gi.... Bng đin điển lm dưa chấm với c kho, tm kho, thịt kho th́ ngon v cng: N vừa chua, vừa mặn, hơi nhẫn đắng, gịn gịn, ngon lạ, ăn rất bắt cơm, khng c ǵ so snh bằng.

Ở cc qun cơm b́nh dn, qun cơm loại phục vụ cho dn ngho, bến xe, vỉa h, như loại qun cơm bụi ngy nay, thường c mn dưa chua bng đin điển. N được nhiều người thch, t́m ăn bởi lẽ rất ngon, hiếm chỉ c vo ma nước nổi m thi.

Ăn dưa chua bng đin điển, ngon, khoi khẩu nhưng phải về tận qu hương đin điển mới thấy hết được ma bng đin điển nở vng rộ vo ma nước nổi, bao la bt ngt, đẹp lạ thường như thế no. Hồi đ xưa lắm, dn ḿnh ngho, vo ma gip hạt, nh hết gạo, phải nấu cho độn với bng đin điển ăn cầm hơi!

Nay th́ người dn ở đy kh hơn xưa, sống biết lo trước lo sau, biết tận dụng ma bng đin điển để kiếm tiền. Người ở đy sng sớm bơi ghe cặp bờ sng vớt bng đin điển đem về lm chua, bn lại cho thương li. Bng đin điển vớt đem về rửa sạch, lựa bỏ l a, bng hư, để ro nước v ngm nước muối, hai ngy l thnh dưa chua bng đin điển ăn được rồi. C người c̣n ngm gi sống chung với bng đin điển lm ra mn dưa chua vừa mang hương vị dưa gi vừa hương vị dưa bng đin điển.

Bng đin điển c̣n dng để ăn sống như ta ăn rau ghm, rau thơm, rất ngon, hấp dẫn v thật kh tả hết được. Bng đin điển ăn sống khng phải l loại vớt dưới nước như loại lm dưa chua, m phải tươi, hi từ trn cy. Theo chn người ở đy đi hi bng đin điển mới thấy hết được ci sức sống, c sng tạo của người miệt ny.

Với chiếc xuồng ba l, chen lch vo đm đin điển, dng chiếc dầm, đập nhẹ vo cnh, vo thn th́ c biết bao bng đin điển rớt xuống khoan ghẹ Cnh thấp th́ dng tay rung nhẹ cũng tha hồ m hứng bng. Cứ thế m lần từ cy ny đến cy khc, khng mấy lt l dư ăn, đem ra chợ bn kiếm tiền.

Bng đin điển ăn sống cho ta một hương vị khc. Đi ṿng chợ Chu Đốc mới thấy hết được cch ăn mn bng đin điển sống của b con ở miệt ny. Đầu tin l mn bn nước lo kiểu Sc Trăng, kiểu người Khờ Me hoặc bn mắm kiểu cch VN, ăn với bng đin điển.

Mc một t bn nước lo hay bn mắm đang si trong xoong cho vo t trộn với bng đin điển, cho thực khch một mn ăn dn dă, đạm bạc, đơn sơ, nhưng hương vị độc đo, khng t́m đu c được. Hoặc theo chn dn thổ địa về nh thưởng thức mn lẩu chua với bng đin điển th́ mới biết thm cch ăn mới lạ nữa, m trong đời bạn chưa hề ăn, chưa hề biết.

Ma bng đin điển l ma nước nổi cũng l ma c linh. Con c linh trời cho, ma ny theo con nước đổ về nhiều v kể. Chọn con c linh vừa phải, cỡ bằng ngn tay, nấu một lẩu nước me chua, nm nếm vừa chua, vừa cay, vừa ngọt, cho c linh vo. Thế l ta c một nồi lẩu c linh đầu ma hết sẩy lun!

Trn bn by sẵn một thau bng đin điển vng tươi, tha hồ bạn nhng lẩu... Chỉ độc nhứt bng đin điển thi, nếu km theo thm loại rau sống khc sẽ lm mất mi ngon của bng đin điển. Gắp con c linh, chấm nước mắm trong, loại ngon, cắn thm tri ớt cay... đ l mn ngon tổ tin thời khai hoang, truyền lại cho ta.

Ngon hơn nữa phải c vi ba người bạn "tm đầu ư hợp", th tạc bn ly rượu đế - nước mắt qu hương - th́ buổi tiệc ko di qua đm. Ngoi ra mn bng đin điển tươi c̣n được dng để xo tm, xo tp hoặc nấu canh chua, cho ta bữa cơm ngon, đầy hương vị đồng quệ Vo ma ny, cc gnh bnh xo cũng dng mn bng đin điển để chiu dụ khch hng. Ăn bnh xo với bng đin điển ngon đến đổi no hồi no m ta khng hay, khng biết!

C một mn ngon nữa từ bng, xin kể ra kẻo qun. Đ l bng sng. Bng sng l loại mọc dưới nước như bng sen, nhưng l nhỏ, bng nhỏ hơn.

Ở miệt qu miền Nam, bng sng mọc hoang dă dưới ruộng, đ́a, ao, đầm vo ma mưa. Trong cc ao lng, ao cha, ao đ́nh, nước ngọt quanh năm người ta thường thả bng sng hoặc bng sen. L sng nổi trn mặt nước, bng sng vượt hẳn ln cao giống như bng sen.

Ở qu, lớn nhỏ, giu ngho ai cũng đă ăn qua mn bng sng, nhứt l mn bng sng-mắm kho. Ni l ăn bng sng chớ thật ra l ci phần dưới bng sng, nối bng với gốc cy sng.

Bng sng thường ăn với mắm kho như ta ăn rau dừa, rau nht, hay rau chốc, rau bồn bồn vậy. C lẽ mn bng sng-mắm kho l hấp dẫn nhứt v́ được nhiều người ưa chuộng, nay cc nh hng sang trọng by bn chiu dụ khch thch ăn mn đồng qu, dn dă trong đ c b con Việt Kiều.

Bng sng trước khi ăn phải tước vỏ như ta tước vỏ bạc h nấu canh chua, ngắt ra từng khc cỡ một gang tay, rửa sạch v để vo thau, vo dĩa bự. Mắm kho mc ra t c̣n nng hổi bc khi thơm bt ngt. Vừa hp mắm vừa cắn cọng bng sng, hoặc c người bẻ cọng bng sng cho vo chn, chan mắm kho, la vo miệng trng ngon lnh.

Bng sng nhai nghe gịn gịn, cứng m khng xốc miệng, c ci hậu ngọt, ăn nhiều khng bị miệng hay rt lưỡi như ăn rau nht.

Nếu vo nh hng sang trọng ở Saigon chuyn cc mn miệt vườn, t́m ăn mắm kho-bng sng, xin mch nhỏ với bạn một chiu để "lấy le" cng mấy c hầu bn nh.

Khi order bng sng bạn nhớ lưu ư c hầu bn rằng phải l bng sng trắng mới được chớ bng sng Đ Lạt tuy cọng bự bằng ngn tay nhưng cứng v lạt, khng ngon. Nghe bạn dặn ḍ, c phục vụ biết bạn l dn chơi, dn snh ăn v chắc gốc l người miệt qu rồi. Biết đu sau bữa ăn c ta đem ḷng thương bạn khng chừng?

Ni ǵ th́ ni chớ muốn ăn mắm kho-bng sng ngon lnh, điệu nghệ, như l ci ǵ quốc hồn quốc ty th́ phải về tận gốc, đến tận nguồn của n.

 

Muốn ăn bong sung mắm kho

Th v ồng Thp ăn cho d them

(Ca dao ồng Thp)